Het klimaat verandert, dat weet iedereen. De noodzaak om iets te doen is groot. Grote veranderingen én kleine stappen dragen bij aan het tegengaan van klimaatverandering. Het is nog niet te laat en we kunnen samen het verschil maken. Iemand die daar alles van weet is Reinier van den Berg. Als meteoroloog en boegbeeld van RTL Weer ziet hij het klimaat veranderen. “Er moet écht wat veranderen,” zegt hij terwijl hij omhoog wijst. “Zie je die wolken? Niks van wat je daar ziet is een echte wolk. Het zijn strepen van vliegtuigen. Uitstoot die bijdraagt aan de opwarming van de aarde.”
Wat is er eigenlijk aan de hand?
Het is een zonnige dag, net voor de start van de hittegolf van deze zomer. We zitten in de tuin van Reiniers biobased gebouwde huis. “Dit wordt de dertigste hittegolf sinds we begonnen met meten. In de hele vorige eeuw waren dat er zestien, in deze eeuw gaat de veertiende nu van start. We zitten op een temperatuurstijging van ruim 1,2 °C, een gemiddelde over land en zee. Op land alleen zitten we al boven de 2 °C. Uit recent onderzoek van het KNMI blijkt dat de warmste zomerdagen in Nederland maar liefst vier graden heter zijn in het huidige klimaat.”
“Wat we hier aan broeikasgassen uitstoten is binnen twee weken de hele wereld rond. Het probleem is wereldwijd. Alles is met elkaar verbonden: de lucht, maar ook de zeeën en oceanen.”
Klimaatveranderingen van alle tijden
“Klimaatwisselingen horen bij onze wereld. We kennen ijstijden en warmere periodes, door kleine wisselingen in de baan van de aarde rond de zon, op tijdschalen van honderdduizenden jaren. Die natuurlijke schommelingen gaan zo geleidelijk dat de aarde en alles wat erop leeft meebeweegt. Het probleem van de afgelopen honderd jaar is dat wij mensen zoveel invloed uitoefenen dat er een verstoring is ontstaan. De aarde warmt veel meer en veel sneller op dan natuurlijk is.”
Winters zonder schaatsen
“De aarde ontvangt zonnestraling en straalt een deel van die warmte terug naar de ruimte. Broeikasgassen als CO₂, methaan en lachgas absorberen een deel van die straling. Naarmate we er meer in de atmosfeer pompen, kan er steeds minder warmte ontsnappen. Eenvoudig samengevat: we hebben een broeikas gecreëerd waar we zelf in zitten. We zien het nu al aan de periodes met extreme warmte en droogte. Drie jaar geleden was het voor het eerst 40 graden in Nederland. Zachte winters zijn het nieuwe normaal.”
Het doemscenario
Als we achteroverleunen, ziet de toekomst er niet rooskleurig uit. “In onze steden zal zomerse hitte steeds vaker overlast veroorzaken; ouderen en kwetsbaren merken dat het eerst. De scheepvaart wordt gedwarsboomd door laag water. Periodes van extreme droogte worden afgewisseld met overvloedige regen en overstromingen. Dat heeft gevolgen voor de landbouw en voor ons drinkwater.”
Hoe realiseren we een toekomst voor onszelf?
Het doemscenario hóeft geen realiteit te worden. Optimistisch én realistisch benoemt Reinier zes stappen.
1. Alle nieuwbouw biobased
In Nederland is 25% van de omgeving bebouwd, en daar is enorme winst te behalen. Biobased gebouwen van hout, stro, vlas, olifantsgras of hennep ademen van nature en warmen niet te veel op. Voldoende ramen voor de winterzon, zonwering aan de buitenzijde voor de zomer en optimale isolatie: dan is er amper verwarming en koeling nodig. Bovendien ligt in biobased gebouwen veel CO₂ vast.
2. Groene steden
Parken, verticale beplanting en schaduw houden steden bewoonbaar en koel. Met tien bomen bereikt u hetzelfde verkoelende effect als met honderd airco's.
3. Iedereen een elektrische auto
Batterijen zijn al voor ruim 90% recyclebaar en de volgende generatie gaat tot honderd jaar mee. De techniek is er; nu moet het betaalbaar en bereikbaar worden voor iedereen.
4. Nieuwe verdienmodellen voor de landbouw
75% van de Nederlandse landbouwgrond wordt gebruikt voor diervoeding. Minder vlees betekent grond voor nieuwe verdienmodellen, zoals het verbouwen van bouwmateriaal dat CO₂ opslaat. Subsidie voor boeren op opgeslagen CO₂ zou een mooie stimulans zijn.
5. Recyclen naar primair plastic
Wereldwijd wordt slechts 8% van het plastic gerecycled, in Nederland 25%. Plastic is een verzamelnaam voor wel duizend kunststoffen, vaak gemengd en vervuild. Innovaties die van gebruikt plastic weer olie en daarmee primair plastic maken, zijn de toekomst.
6. Expert in waterberging
Nederland is extreem goed in water weghalen en tegenhouden, maar mist de expertise om water te behouden. Er valt 20% meer regen dan vroeger, maar ons landschap voert het meteen af naar zee. Met waterreservoirs vangen we het op voor periodes van droogte.
We moeten gewoon aan de slag
“Het is crisis, maar sámen kunnen we die aan. Stop met vooruitschuiven en zet alles op alles om het radicaal anders te doen. Het is zelfs mogelijk om de klok terug te draaien, als iedereen meedoet. We kunnen voorloper worden, exporteur van kennis en nieuwe systemen. Dan hoeft het niet eens pijn te doen.”
“Goede ondernemers onderscheiden zich in een crisis. Ik verwacht binnen vijf jaar een enorme transitie. Degenen die nu een andere stip op de horizon durven te zetten, zijn degenen die overleven. Het grote verschil is te maken in zes onderdelen: energie, bouw, mobiliteit, consumptie, landbouw en watermanagement. Leg verbindingen tussen die sectoren en er is een heel goede nieuwe businesscase te maken.” En voor de overheid: “Zorg dat het bereikbaar wordt voor iedereen.”
“De impact van die ene persoon en dat ene bedrijf is samen de impact die we als geheel hebben. Laten we ervoor kiezen het verschil te maken.”
